ఆనందానికి చిరునామా.. ఈ నాలుగు 'హ్యాపీ హార్మోన్లు'!

మనకు ఇష్టమైన పాట విన్నప్పుడు లేదా స్నేహితులతో సరదాగా గడిపినప్పుడు మనస్సు ఎంతో ఉల్లాసంగా అనిపిస్తుంది. అదే పనులు బెడిసికొడితే తీవ్రమైన నిరాశ ఆవరిస్తుంది. ఈ సంతోషం, బాధ.. ఈ రెండు భావోద్వేగాల వెనుక అసలు కారణం ఏమిటో ఎప్పుడైనా ఆలోచించారా..? ఇదంతా మన మెదడు చేసే రసాయన మాయాజాలం..!

మనలో ఉత్సాహాన్ని నింపి, సంతోషంగా ఉంచే కొన్ని రసాయనాలను శాస్త్రవేత్తలు 'హ్యాపీ హార్మోన్లు' (Happy Hormones) అంటారు. ఇవి మన మానసిక ఆరోగ్యాన్ని కాపాడటంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఆ నాలుగు ముఖ్యమైన హార్మోన్లు ఏమిటి..? అవి ఎలా పనిచేస్తాయో తెలుసుకుందాం..

సెరోటోనిన్ (Serotonin)మూడ్ మేకర్..

మన మానసిక స్థితిని (Mood), నిద్రను, ఆకలిని నియంత్రించడంలో సెరోటోనిన్ పాత్ర ఎంతో కీలకం. ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, శరీరంలో ఉత్పత్తి అయ్యే సెరోటోనిన్‌లో ఎక్కువ భాగం పేగుల్లోనే ఉంటుంది. ఇది ఆహారం జీర్ణం కావడంలోనూ సహాయపడుతుంది.

లోపిస్తే ఏమవుతుంది..?

ఈ హార్మోన్ స్థాయిలు తగ్గితే విపరీతమైన ఆందోళన, కోపం, నిరాశ కలుగుతాయి. ఎలా పెంచుకోవాలి అంటే..? ప్రతిరోజూ ఉదయం కాసేపు లేత ఎండలో నిలబడటం, క్రమం తప్పని దినచర్యను పాటించడం ద్వారా దీనిని వృద్ధి చేసుకోవచ్చు.

డోపమైన్ (Dopamine) - ప్రేరణనిచ్చే రసాయనం.. 

మనం ఏదైనా లక్ష్యాన్ని చేరుకున్నప్పుడు లేదా ఇష్టమైన ఆహారం తిన్నప్పుడు మెదడులో విడుదలయ్యే హార్మోన్ ఇది. ఇది మనకు ఒక పని చేయడానికి కావాల్సిన ప్రేరణను (Motivation), ఉత్సాహాన్ని ఇస్తుంది.

లోపిస్తే ఏమవుతుంది..? డోపమైన్ లోపిస్తే.. జీవితంలో ఒక శూన్యత ఆవరిస్తుంది. ఏ పనిమీద ఆసక్తి ఉండదు. తరచుగా నిరాశకు గురవుతారు.

ఆక్సిటోసిన్ (Oxytocin)  ప్రేమ హార్మోన్..

మనుషుల మధ్య నమ్మకం, సామాజిక బంధాలు బలపడటానికి ఇది చాలా అవసరం. అందుకే దీనిని 'లవ్ హార్మోన్' అని కూడా పిలుస్తారు. కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులతో సమయం గడపడం, ఇతరులకు సహాయం చేయడం, ఆత్మీయ ఆలింగనం చేసుకోవడం ద్వారా ఆక్సిటోసిన్ ఎక్కువగా విడుదలవుతుంది. లోపిస్తే ఏమవుతుంది..? ఆక్సిటోసిన్ తగ్గితే ఒంటరితనం వేధిస్తుంది, మానసిక ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.

ఎండార్ఫిన్లు (Endorphins) - సహజ పెయిన్ కిల్లర్లు..

ఇవి మన శరీరంలో సహజసిద్ధంగా తయారయ్యే నొప్పి నివారిణులు. వ్యాయామం చేసినప్పుడు, మనస్ఫూర్తిగా నవ్వినప్పుడు ఇవి ఎక్కువగా విడుదలవుతాయి. ఒత్తిడి, భయం ఉన్నప్పుడు ఎండార్ఫిన్లు విడుదలై మనస్సుకు ప్రశాంతతను ఇస్తాయి. లోపిస్తే ఏమవుతుంది..? దీని లోపం వల్ల కండరాల నొప్పులు, మైగ్రేన్, ఫైబ్రోమయాల్జియా వంటి దీర్ఘకాలిక నొప్పుల సమస్యలు వస్తాయి.

ఈ 'సంతోషాన్ని' ఎలా సొంతం చేసుకోవాలి..?

మన జీవనశైలిలో చిన్నచిన్న మార్పులు చేసుకోవడం ద్వారా ఈ హ్యాపీ హార్మోన్లను సహజంగానే పెంచుకోవచ్చు. ప్రతిరోజూ 7 నుంచి 9 గంటల పాటు ప్రశాంతమైన, అవాంతరాలు లేని నిద్ర పోవాలి. యోగా, వాకింగ్, డ్యాన్స్ లేదా మీకు నచ్చిన ఏదైనా వ్యాయామాన్ని క్రమం తప్పకుండా దినచర్యలో భాగం చేసుకోవాలి. తాజా పండ్లు, ఆకుకూరలు, తృణధాన్యాలు, ప్రోటీన్లు, ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఎక్కువగా ఉండే ఆహారం తీసుకోవాలి. ఒంటరిగా ఉండకుండా నలుగురిలో కలవండి. స్నేహితులు, బంధువులతో మనసువిప్పి మాట్లాడండి. మీకు ఆనందాన్నిచ్చే హాబీలకు రోజూ కొంత సమయం కేటాయించండి.