హెపటైటిస్.. నిజంగా ప్రాణాలు తీస్తోందా..? ఇది ఎన్ని రకాలు.. ఎలా వస్తుంది?
మన శరీరంలో అత్యంత కీలకమైన అవయవాల్లో కాలేయం (Liver) ఒకటి. మనం తీసుకునే ఆహారాన్ని శక్తిగా మార్చడం, శరీరంలోని హానికరమైన పదార్థాలను తొలగించడం, జీర్ణక్రియకు సహాయపడటం వంటి ఎన్నో ముఖ్యమైన విధులను కాలేయం నిర్వహిస్తుంది. అలాంటి కాలేయంలో వాపు లేదా ఇన్ఫ్లమేషన్ ఏర్పడటాన్ని వైద్య పరిభాషలో హెపటైటిస్ (Hepatitis) అంటారు.
ప్రధానంగా వైరస్ల కారణంగా హెపటైటిస్ వస్తుంది. అయితే అధికంగా మద్యం సేవించడం, కొన్ని మందుల దుష్ప్రభావాలు, ఆటో ఇమ్యూన్ సమస్యలు వంటి ఇతర కారణాలు కూడా కాలేయ వాపుకు దారితీయవచ్చు.
కాలేయ ఆరోగ్యంపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచేందుకు ప్రతి సంవత్సరం జూలై 28న ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం (World Hepatitis Day) నిర్వహిస్తారు. హెపటైటిస్-బి వైరస్ను గుర్తించిన నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత డాక్టర్ బరూచ్ బ్లంబెర్గ్ జన్మదినాన్ని పురస్కరించుకుని ఈ రోజును పాటిస్తున్నారు.
నిర్లక్ష్యం చేస్తే ప్రమాదకరం!
హెపటైటిస్ సోకిన ప్రతి ఒక్కరిలోనూ తీవ్రమైన సమస్యలు వస్తాయని కాదు. కొందరిలో ఇన్ఫెక్షన్ కొంతకాలానికి తగ్గిపోవచ్చు. కానీ కొన్ని రకాల హెపటైటిస్ దీర్ఘకాలికంగా మారితే కాలేయంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
సరైన సమయంలో గుర్తించి చికిత్స తీసుకోకపోతే లివర్ సిర్రోసిస్, కాలేయ వైఫల్యం, కాలేయ క్యాన్సర్ వంటి తీవ్రమైన సమస్యలు వచ్చే ప్రమాదం ఉంటుంది. అందుకే హెపటైటిస్ను నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, లక్షణాలు కనిపించినప్పుడు వైద్యులను సంప్రదించడం చాలా ముఖ్యం.
వైద్యపరంగా ప్రధానంగా హెపటైటిస్-A, B, C, D, E అనే ఐదు రకాలను గుర్తిస్తారు. వీటి వ్యాప్తి విధానం, ప్రభావం, నివారణ పద్ధతులు ఒక్కొక్కటిగా భిన్నంగా ఉంటాయి.
1. హెపటైటిస్-A
ఎలా వస్తుంది?
కలుషితమైన నీరు, అపరిశుభ్రమైన ఆహారం తీసుకోవడం ద్వారా హెపటైటిస్-A వైరస్ వ్యాపిస్తుంది. పారిశుద్ధ్య సదుపాయాలు సరిగా లేని ప్రాంతాల్లో దీని ముప్పు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
లక్షణాలు:
జ్వరం, నీరసం, కడుపునొప్పి, వాంతులు, ఆకలి తగ్గడం, కళ్లు మరియు చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం వంటి లక్షణాలు కనిపించవచ్చు.
నివారణ:
శుభ్రమైన నీటిని తాగడం, పరిశుభ్రమైన ఆహారం తీసుకోవడం, వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత పాటించడం, అందుబాటులో ఉన్న టీకాలను వైద్యుల సూచన మేరకు తీసుకోవడం ద్వారా ముప్పును తగ్గించుకోవచ్చు.
2. హెపటైటిస్-B
ఎలా వస్తుంది?
ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్న వ్యక్తి రక్తం లేదా కొన్ని శరీర ద్రవాల ద్వారా వ్యాపించవచ్చు. అసురక్షిత లైంగిక సంబంధాలు, కలుషితమైన సూదులు లేదా సిరంజిలు ఉపయోగించడం, అలాగే తల్లి నుంచి బిడ్డకు సంక్రమించడం వంటి మార్గాల్లో కూడా ఇది వ్యాపించే అవకాశం ఉంది.
ఎందుకు ప్రమాదకరం?
కొంతమందిలో హెపటైటిస్-B దీర్ఘకాలిక ఇన్ఫెక్షన్గా మారి కాలేయ సిర్రోసిస్, కాలేయ క్యాన్సర్ వంటి సమస్యలకు దారితీయవచ్చు.
నివారణ:
హెపటైటిస్-Bను నివారించేందుకు సమర్థవంతమైన టీకా అందుబాటులో ఉంది. వైద్యుల సూచన మేరకు టీకా తీసుకోవడం ద్వారా రక్షణ పొందవచ్చు.
3. హెపటైటిస్-C
ఎలా వస్తుంది?
ప్రధానంగా ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్న రక్తం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. ఒకే సూది లేదా సిరంజిని పలువురు ఉపయోగించడం, సురక్షితం కాని వైద్య పరికరాల వినియోగం వంటి కారణాలతో ముప్పు పెరగవచ్చు.
ప్రత్యేకత ఏంటి?
హెపటైటిస్-C సోకిన చాలా మందిలో ప్రారంభ దశలో స్పష్టమైన లక్షణాలు కనిపించకపోవచ్చు. దీంతో వ్యాధి గుర్తించకుండా చాలా కాలం కొనసాగి కాలేయాన్ని దెబ్బతీసే అవకాశం ఉంది.
నివారణ:
ప్రస్తుతం హెపటైటిస్-Cకు సాధారణంగా ఉపయోగించే వ్యాక్సిన్ లేదు. అందుకే సురక్షితమైన వైద్య విధానాలు పాటించడం, అవసరమైన సందర్భాల్లో పరీక్షలు చేయించుకోవడం ముఖ్యం.
4. హెపటైటిస్-D
హెపటైటిస్-D ప్రత్యేకమైన వైరస్. ఇది సాధారణంగా హెపటైటిస్-B ఇన్ఫెక్షన్ ఉన్న వ్యక్తుల్లోనే సంభవిస్తుంది. హెపటైటిస్-Bతో కలిసి ఇన్ఫెక్షన్ ఏర్పడినప్పుడు కాలేయంపై ప్రభావం మరింత తీవ్రంగా ఉండే అవకాశం ఉంది.
ఇది కూడా ప్రధానంగా రక్తం మరియు కొన్ని శరీర ద్రవాల ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. హెపటైటిస్-B వ్యాక్సిన్ తీసుకోవడం ద్వారా హెపటైటిస్-D నుంచి కూడా పరోక్షంగా రక్షణ పొందవచ్చు.
5. హెపటైటిస్-E
హెపటైటిస్-A మాదిరిగానే హెపటైటిస్-E కూడా ప్రధానంగా కలుషిత నీరు, అపరిశుభ్రమైన ఆహారం ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. పరిశుభ్రత లోపించడం వల్ల దీని ముప్పు పెరగవచ్చు.
నివారణ:
శుభ్రమైన నీటిని తాగడం, ఆహారాన్ని పరిశుభ్రంగా తయారు చేసుకోవడం, భోజనానికి ముందు మరియు మలవిసర్జన తర్వాత చేతులను సబ్బుతో శుభ్రంగా కడుక్కోవడం వంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.
హెపటైటిస్ లక్షణాలు కనిపిస్తే ఏం చేయాలి?
కడుపునొప్పి, తీవ్రమైన నీరసం, ఆకలి తగ్గడం, వాంతులు, జ్వరం, కళ్లు లేదా చర్మం పసుపు రంగులోకి మారడం వంటి లక్షణాలు కనిపిస్తే నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. వెంటనే వైద్యులను సంప్రదించి అవసరమైన పరీక్షలు చేయించుకోవాలి.
ముఖ్యంగా హెపటైటిస్-B వంటి ఇన్ఫెక్షన్లను నివారించడంలో వ్యాక్సినేషన్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. సరైన సమయంలో గుర్తించడం, వైద్యుల సూచనల మేరకు చికిత్స తీసుకోవడం, పరిశుభ్రత పాటించడం ద్వారా కాలేయ ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవచ్చు.
గమనిక:
ఈ కథనంలోని ఆరోగ్య సమాచారం ప్రపంచ హెపటైటిస్ దినోత్సవం సందర్భంగా హెపటైటిస్పై అవగాహన కల్పించే ఉద్దేశంతో అందుబాటులో ఉన్న వైద్య సమాచారం ఆధారంగా రూపొందించబడింది. హెపటైటిస్కు సంబంధించిన లక్షణాలు లేదా అనుమానం ఉన్నప్పుడు స్వయంగా మందులు వాడకుండా అర్హత కలిగిన వైద్యులను సంప్రదించి, అవసరమైన పరీక్షలు మరియు చికిత్స తీసుకోవాలి.